E rromane ćhaven valjani te oven poshukar ko sikljovipe taro ple dada thaj daja

foto: Petar Todorović
Društveni centar u Nišu; foto: Petar Todorović

Pašovava ko Amalikano centro kova tano prekalo rromano beshipsko than Crvena Zvezda. Trujal o kher prastana o ćhave. Ki avlija adjikerava te agorishipe o kedinipe tro REF. Shunav e ćhaven sar ko khelipe kerena lafi: „Sa ka mothovav e Sadikoske… Sadik! Sadik!“. Palol nesavo vakti ko udara taro centro ikljilo o Sadiko, thaj phenol olenge ten a pishtinen. Sa o ćhave uzaro oleste sar te ovol tano Deda Mraz kova ulavi prezentija. Ov puchol olen sar sine ki savni.

Sadik Saitovich, apsolventi ko Prirodno-matematikano fakulteti ko Nish, akale ćhavencar tano taro starto kana pravdilo Amalikano centro 2011. bersheste. Sar koordinatori tari Grupa basho ćhave thaj terne “Indigo” ov e volonterijencar azhutinol e rromane ćhavenge te so po shukar sikljoven thaj te ovol olen po zoralo potencijali prekalo sikljovipe.

Društveni centar u Nišu; foto: Petar Todorović

“Taro starto e buchako dji akana but bicha menjindjepe, o ćhave po but mitivishime. Shukar mage kana popravinen e ocean, po suksesi kana agorishinen fundoni thaj mashakruni sikavni. Odova but shukar! Akate olencar buti kerena o studentija. Amen dikhljam kaj on amande dikhena sr modeli, soske but droma shunaja kaj o ćhave mangena te oven sar amen so sijam. Ko angluno bersh kana phradjam o konkurs basho volonterija sine amen 10 prijave, numa, avere versheste ulo 180 prijave “ phenol o Sadiko.

Panda ko vakeripe deshutrine bershengere Ivana Sulejmanovich, kova djivdini ko beshipasko than prekalo o drom, dikhava kaj o volonterija so keren, kobor pozitivno ovol premalo ćhave kola avena ko Amalikano centro. E Ivana olengere azhutipaja kerola kherutne zadatkija, sikljovola avrijalutne ćhibja, djala ko kreativno radionice thaj kheljola peske. „Mange but importano te ava akate. Kana naje mange khanchi jasno, akate mothovrn mage po shukar se ani sikavni o sikavutne. O volonterija tane sa shukar“!

foto: Petar Todorović
Društveni centar u Nišu; foto: Petar Todorović

Aktivistija tari Grupa basho ćhave thaj terne “Indigo” kerena buti rromane ćhavencar prekalo Amalikano centro. Tamara Simonovich, koja tani sherutni ki akaja organizacija, phenol kaj okola kola kerena buti e rromencar, a on naje Rroma, valjani but te sikljoven taro rromano amalipe – olengere obichaija, so kerena, sar djividnena. „E rromane ćhavencar kerava 15 bersh buti. Okova so maj anglal valjani te hacharol pe tano o choriripe ano kova djivdini odova amalipe thaj sar funksionishinol jek rromani familija. Amaro sikljovibasko sistemi tano adjahar kaj kerol replica taro odova savo suksesi sine olengere daden thaj dajen po olengere ćhave. O sistemi na kerol khanchi te dol podikeripe e ćhanevge kola avena taro chorore familije, em but ćhavenge taro familije kote sikljovipasko niveli taro olenge dada thaj daja but tele, te ove po shukar taro olende. Odova so valjani – te rromane ćhave ovol len po but djandipe taro ple dada thaj daja, te po shukar funkcionishinen ko amalipe”.

foto: Petar Todorović
Društveni centar u Nišu; foto: Petar Todorović

Bilioteka taro khelibe

Azhutipaja taro REF, “Indigo” akale bersheste kerol buti ki Biblioteka taro khelilbe koja tano ko Amaikano centri. O daja thaj dada avena ko centro trin-shtar droma ko kurko ple ćhavencar te khelen pes are amalikane. “Odole amalikane khelibaja ovol po shukar e ćhavemge ko tikne bersha. O ćhave khelena pe kvalitena khelibaja kola kerena po shukar e motorika, vaeriba, socijalno interakcija thaj komunilacija. Amen keraja buti e dadencar thaj dajencar. Sikava olenge kobor tano o poanglal razvoj taro ćhave importantno thajsikava olen sar te odova razvoj keren stimulacija”, phenol e Tamara.

Selma Ramich taro beshipasko than Crvena Zvezda ko rndo anola ple ćhaja ki Biblioteka taro kheliba, kote olaja nakhavi o vakti ko kheliba. „Importantno amenge so djal odori. Nakhle bersheste khanchi na djanola, numa akana dikhava kaj po shukar… Svako dive e vaspitachica pheol tari olate shukar lafija. Mangola korkori te ramosarol, te drabarol te sikljovol…Importantno mange te djal ki sikavni. Me agorisardjum ofto bershengi sikavni… Soske oj te djividini okova s djidindjam amen. Me na mangljum te sikljovav, nashavaj tari sikavni. Na interesuindjama thaj odoleske ljiljum rrome ko tokne bersha. Bijandjum ola kana sineman 16 bersh”.

Premalo phenipa taro UNICEF 6% taro  ćhave  taro rromane beshipaske thana taro 3 dji ko 5 bersh djana ko vrtichija, kana dikholape kaj 82% taro ćhave kola baravale djana ko vrtichija. Ko Nishi naje rromane ćhave ko vrtichija, dji akj obavezno anglosikavno programi rromane ćhave sikljovena ko okviri tao fundone sikavne kola pashe uzrao rromane beshipaske thana. Obavezno anglo sikavno programi startuindja anglal o 10 bersh thaj valjandja te ovol afirmativno mera koja targetirinol e ćhaven taro chorore thana. Numa, akaja buti ana andja adjikerde rezultatija.

„Isi grupe taro anglosikavno programi kola tane  segresirime  sebepi so organizuinenpe ko sikavne. Odova naje ćhilali buti, numa ko jek vakti ko odola thana, isi anglosikavne grupe ko anglosikavne khera thaj odothe djana grupe taro ćhave kola naje Rroma, dji kaj ko grupe ko sikavne djana rromane ćhave“, phenol i Tamara thaj panda phenol kaj anglosikavno sistemi monopolistichko soske kerdo basho dada thaj daja kola kerena buti thaj ii olen formalne bucha, dji kaj ko rromano amalipa olenge gotovo naje formlne bucha. „Funkcija taro anglosikavno sikljovipa naje samo ko odova te pazinen pe o ćhave dji kaj o dada thaj daja ki buti. Me phenav kj odoja funkcija importantno, numa naje jekhutni. But po importantno anglo vaktesko razvoj thaj sikljovipa tarp žhave, em but basho familije kola tane ko tikno niveli taro sikljovipe thaj djivdinena ko chororipe. Ko adjahar situacije o ćahvo ovol ole but ko anglosikavno sikljovipa“.

Grupa basho ćhave thaj terne “Indigo” kerola buti taro 2014. bersh. Ko nakhlo bersh ko olengere programija sine pashe uzaro 450 ćhave. Uzaro podikeripe taro UNHCR kerena buti e ćhavencar taro shtar dji o deshu duj bersh taro Kraljevo, Novi Pazar, Bela Palanka thaj Bujanovac.

Prevod: Turkijan Redžepi


***Media thaj reform centar Nish ko avutno vakti ka kerol serijali taro tekstija taro sikljovipe e rromengo ko Nishi thaj trujal o Nishi. O tekstija ka mothoven sar e buti e rromane ćhibjaja, inkluzivno edukacijaja, afirmativno akcije basho sikljovipe e rromengo thaj so kerol buti o civilno sektori te ovol po shukar o than taro sikljovipe e rromengo. Ka dikha te shaj te sikava kola tane o pharipa kolenca dikhena pe o Rroma ko sikljovipe – taro anglosikavnipe dji o fakulteti.

Media thaj reform centar Nish o tekstija ka sikavi ki srbikani thaj rromani ćhib, sar kotor taro projektu „Djandipe – znanje“ kova podikerol o Ministreumi tari kultura thaj informishibe tari Republika Srbija ko Konkursi basho sufinansiripe taro projektija ko javno informishibe ko ćhibja taro nacionake minoritetija ko 2017. bersh.

PODELI
Milena Tasić
Diplomirani žurnalista i master komunikologije Filozofskog fakulteta u Nišu.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here