Engleski dom – od prebivališta za siročad, do smeštaja za srednjoškolce|Grad u ogledalu

Engleski dom - Foto MRCN

Generacije su odrasle u Engleskom domu u niškoj Jagodin-mali, a malo ko zna da je ova zgrada pre 94 godine napravljena novcem britanskog fonda kao Dom za decu bez roditelja. 

Dom se nalazi u severnom delu grada, sa desne strane Nišave na prostoru takozvane Jagodin-male, na imanju Crkve Svetog Pantelejmona, koja je ustupila deo svog poseda Britankama u ulici nazvanoj Lejdi Pedžet. Ovaj naziv je zadržan sve do Drugog svetskog rata, kada je ulica promenjena u Kosovke devojke.

Osnivanje fonda koji je brinuo o školovanju srpske dece u Londonu pokrenula je 1914. Engleskinja Karington Vajld. Pre nego što će ovaj fond biti ugašen utapanjem u zvanični državni program pomoći Srbiji, Vajldova osniva poseban, privatni fond – za izgradnju doma za srpsku ratnu siročad u Nišu, a u prikupljanje novca uključili su se mnogi viđeniji građani Britanije, poput Čerčila i kraljice Meri.

Zgrada je izgrađena 1926. godine, a Dom svečano otvoren 7. novembra. U periodu između dva svetska rata Engleski dom bio je i ekspozitura Engleske obaveštajne službe. Za vreme nacističke okupacije zgrada je bila korišćena za potrebe neprijateljskih vojnika. Tih godina u njoj je bila privremeno smeštena nemačka bolnica, kasnije su je preuzeli bugarski vojnici, da bi poslednje godine okupacije u njoj bili smešteni i sovjetski ratni zarobljenici iz logora na Crvenom krstu.

Nakon Drugog svetskog rata Englesko-srpski dečji dom nastavlja sa radom pod novim imenom – Dom srednjoškolske omladine Stevan Sinđelić. 

Danas nakon 94 godine od osnivanja Engleski dom i dalje radi kao Dom učenika srednjih škola. Uspomena na britanske humanitarke sačuvana je izgradnjom biste Karington Vajld u dvorištu Doma davne 1938. godine. Nakon što je posle Drugog svetskog rata uništena, podignuta je nova, prema sačuvanom gipsanom modelu. Povodom obeležavanja Dana primirja u Prvom svetskom ratu otvorena je i spomen-soba posvećena engleskim dobrotvorkama Florens Mo i Džin Rankin.

Projekat sufinansiran iz budžeta Grada Niša – Sekretarijat za kulturu i informisanje.