Jovan Apel – prvi niški industrijalac | Grad u ogledalu

Kuća Jovana Apela

Jovan Apel bio je najpoznatiji niški industrijalac iz 19. veka. Zahvaljujući njemu Niš je dobio svoju pivaru 1884. godine. Iako stanje spomenika ne odaje takav utisak, koliko je ovaj industrijalac značajan za Niš pokazuje i činjenica da čitavo jedno naselje nosi njegovo ime – Apelovac.

Rođen je kao Josif Apel u Austrougarskoj, a ovaj preduzimljivi stranac postao je stanovnik Srbije 1863. godine kada se doselio u Aleksinac. Pivar po zanimanju, svoj zanat pokrenuo je upravo u ovom gradu otvorivši ručnu pivaru. Nakon oslobođenja Niša od Turaka, postrojenje koje je u tom trenutku činila novootvorena parna pivara prebacuje u grad na Nišavi koji je tada dobio svoju prvu i jedinu pivaru. “Pivara Jovana Apela i sinova” bila je tih godina vodeća u ovoj industriji. Prema sačuvanim podacima, 1903. godine pivara je proizvela više od 2000 hektolitara piva a u njoj je radilo svega cetvoro radnika.

Nekoliko godina kasnije uz pivaru je podignuta i fabrika leda, koja su osim u Nišu Jovan Apel i njegov brat osnovali i u Makedoniji. Poslednji vlasnici pivare bili su unuci Jovana Apela, koji su nakon Drugog svetskog rata osuđeni kao “državni neprijatelji”. Sva imovina im je konfiskovana a pivara je postala državna svojina. Danas je poznata kao „Niška pivara“. 

Postupak restitucije pokrenuli su naslednici Jovana Apela. Zahtev da im se fabrika vrati podneli su početkom 2013. godine, ubrzo pošto je stupio na snagu Zakon o restituciji. Zasada ostaje nejasno da li će naslednici uopšte moći da dobiju pivaru nazad, jer je ona sada privatno vlasništvo s obzirom da ju je 2015. godine kupila bugarska firma „Grupa kapitalni projekti”.

Danas u Nišu nema nijednog stanovnika koji nosi prezime Apel.

Projekat je sufinansiran iz budžeta Grada Niša – Sekretarijat za kulturu i informisanje