Em ako o Hakaj kova na mukhol diskriminacija valjanol te arkhol olene, o Rroma, bilo kaj te djivdinen, but droma ikalde taro savena amalipaske bucha thaj mukhle ko olengoro manushikano peravdipa. Po nesavo drom djanena soj diskriminacija, po nesavo drom na, sebepi so odoleja bajrovena thaj odova kotor taro olengoro djivdipa. Marija Demich angluni Rromani kola isi ucho sikavutnipa ki Srbija koja kerola buti ko Ministreumi taro andralutne bucha, ki Kaljardengi uprava ko Nish, bershenca marelape uprali diskriminacija sar chlanica taro po buderi mashkarmanushenge NGO.
Em ako bijami ko Nishi, olakoro čhavorikanipa sine ki Makedonija, sar čhavo taro oficiri tari Jugoslavijake askerija, po palal Srbijako. Sine tani ko shtar sikljovne, trin makedonijake thaj duj srbikane, ko Nishi agorisarda oftoto klasa. Interesno kaj e fundoni sikavni ramosardja kana sine ola pandž bersh tekvash, thaj sine tani sar shovto em terno sikavno ki SFRJ. Oj vakerol kaj diskriminacija na sine uprali olate ko nijek thn kaj barili.
„Maj anglal odoleske so odola sine nesave avera vaktija. Odova na sikavi kaj diskriminacija naje, sosoke me sijum sar ispati taro but diskriminacije sebepi tari nacija. Diskriminacija ovola sebepi o strereotipija thaj predrasude kola oj bijani, em ako posredno numa naposredno. Akaja naposredno djanolape – ovola li vredjipa, čhilale lafija numa te o rromane čhave beshena ko agorutno than, em ako isi olen dioptrija plus 6. Garavdi diskriminacija tani problematično thaj oj ovola specifično. Me gndinav, ko nesave sfere uli sistemarsko“, phenola Marija Demich.
Hakaj tari kova na mukhol e diskriminacijaki, Člano 24:
„ Naje mukhli diskriminacija taro nacionako minoriteti thaj manusha taro minoriteti premali nacija, etnikano kotaravipa, ano so pachan thaj čhib“.
Jek taro em phare sluchaija koleja oj ki pli karijera dikhljape mudardipa sebepi tari rasa.
„Terno čhavo taro 17 bersh mardja 14-bershenge rromane čhave dji kaj na mudardjaole. Mudardipa ulo ko Novi Bečej, sine ole krisesko epilog, okova so ačhavi kerkipa ko muj soj tikni kazna basho manush kova tano sherutno tari lokalno skinheds grupa“, vakeri e Marija thaj phenol kaj akale mudardipaske sine po anglal mudardipa taru 13-bershengo Dushan Jovanovich sebepi tari rasa.
Ki bah akala sluchaija naje but ki Srbija, numa o Rroma ko svakodive dikhena pe diskriminacijaja ko savena muja, vakeri e Demich.
„Te dja taro odova so kana djana te kinen diso, ko kerol buti odothe djana pali olende te dikhen te na čoren diso. Savena lafija, peravdipa taro manushikanipa – isi svugde – Centro basho socijalno buti, Kher e sastipasko, ko but javera thana da isi. Odova diso , soleja o Rroma siklile te djivdinen. Ni na djanena kaj odoja diskriminacija“.
Sikljovipa kljucho basho sa o nacionake minoritetija
Sar em beshipaske thaneja ko Rroma, olengere sikljovipaja da valjanol te kerol pe panda buti avibaja taro pedagoshko asistentija thaj avera mere kerdjape but bucha.
„Sikljovipa em importantno, adjahar isi tumen shaipa te keren sa em so javera čhave. Jek taro pharipa basho čhaja tano so lena rome ko terne bersha, thaj odothe valjanol te kerol pe buti po buderi se dji akana“. Odoleske oj gndini kaj stipendije basho djuvlja akava problemi bi kerolaj po lokhe.
Kana djana tari jek punto, o Rroma basho basho manushikanipa valjanol te sikavenpe kobor vredinena.
„Valjanol te oven jek odobor kobor nesavo manush kova naje Rrom, a shaj em buderi. Ko than te sikavipe sine em mlo dad. Ov sine oficiri thaj valjndja te kerol bderi buti se javera kolege, sar em me so akana valjanol te kerav“.
Marija Demich akana kerol buti ki Kaljardengi uprava ko Nish ko upravne bucha, basho beshipaske thana thaj lichno karte, numa vakeri kaj mangol po shukar da than, soske naje tani ko manglipa odova so kerdja suksesno. Bashi olate em importantno te kerol sa so mangol.
„Isi but terne manusha kola agorishindje fakultetija, numa, on iklilje tari Srbija. On na chidindjepe taro odova so mangen, a sine olen savena pharipa. Mange pherdo vilo kana dikhav kaj ki Evripaki komisija numa avera mashkarmanushenge organizacije, bahtale. Em but nashalaja amen, soske ko olengoro sikljovipa dindjape but, a gele tari Srbija. Phenava kaj akana isi shukar gendo taro Rroma kaste isi ucho sikljovipa thaj shaj ačhon akate te keren buti ko rashtrake istitucije. Ko agor, bizo olende nashti. Odova perol basho sa o nacionake minoritetija, thaj e rromenge da, odova amenge garantuini Ustav tari Republika Srbija“.
Marija Demich vakerol kaj kerola baripa soj tani Rromani, numa oj odova na sikavi ko svako drom, sebepi so odova kotor tari olate.
„Kobor osetinama sar Rromani, odobor sijum Nishlika, thaj rashtarko manush tari Srbija. Me , ko angluno than, sijum daj taro deshupandje bershengo čhavo. Sare sijam manusha, thaj sijam jek. Odova so sijam po kale thaj so nesave tari amende nashti kerena shukar srbikani čhib, odova shaj reshinipe“, phanol ko agor oj.
Tekst: Milica Branković
Video prilog: Tamara Milojević
Nakhaviba pi rromani čhib: Turkijan Redžepi
———————————————————————————————————
***Media i reform centar Niš će u narednom periodu objaviti seriju tekstova i video priloga o kulturi, tradiciji, jeziku, religiji, kao i novim kulturnim praksama Roma u Nišu i okolini. Media i reform centar Niš će tekstove objavljivati na srpskom i romskom jeziku, kao deo projekta „Vakeribe taro mahale- priče iz mahale” koji je podržalo Ministarstvo kulture i informisanja Republike Srbije na Konkursu za sufinansiranje projekata iz oblasti javnog informisanja na jezicima nacionalnih manjina u 2019. godini.
