Vakeriba tari Lidija Uskovich, koja kerola buti ko bucharno kher Mediana ko Nishi, oj tani jek taro okola kola shaj te slikinen djivdipa taro po buderi RRoma, na samo ki Srbija numa em ki lumija. Olakoro djivdipaskoro vakeriba akhari ko mahreba e predrasudencar, dol tani pachavipa sarijenge ko gndinol kaj okova soj oleske ramosardo kana bijamo, thaj sikavi te e sudbina ki olate shaj te kerol khanchi te menjini ola.
E Lidija , sar so korkori vakerol, basho sa o bersha belezhundja ola e uniforma koja ingari 19 bersh, numa em odova da so ulo anglal o nekobor bersh kova oj naje te bistro, a pachav em olakere manusha.
“Khuvdjum ki banka anu zhuti uniforma, e sheficake odova smetini thaj phendja te durjaren man tari ekspozitura. O manusha dikhlje man, mange na sine shukar, numa izvinindjuma thaj ikljiljum. Numa, mli koleginica odova čhivdja ko internet, thaj o manusha dikhlje thaj reaguindje. Snimindjeamen taro televizije, o manusha bičhaldje mange poruke basho poikeripa, bunindjepe prekali diskriminacija, phendje te tuzhinav I banka, numa me odova na kerdjum, soske mange pharo lafi sar ‘ shukar dive ‘ ”, dol pe tani godi.
Sebepi tari odoja mli odluka lilja nagrada bashi tolerancija tari Kedimi taro foro Nish.
“Sebepi tari odoja nagrada o manusha gndindje kaj liljum nesace thajra, numa odoja naje nagrada ko thajra. Sine mange importantno sebepi so o rajo Mile Ilich čhivdja mashkaro akademikija, pendjarutne manusha. Eke, me na sijum khoni, a lijum nagrada koja on lena” .
Vakeribaja taro akava so ulo, o mediji thaj o manusha kola djivdinena e Lidijaja Uskovich djandje kaj oj tari pli plata ikerol pli familija thaj ple čhave bičhaljola ko sikavne kova ki Francija agorishindja fundone thaj master studije thaj ulo doktori ko bilogikane djandlipa. Suksesija taro olakoro čhavo na sine kobor valjanol zorale te arakhen ole tari diskriminacija.
“KI mashkaruni sikavni sar sikljarno tari generacija sine ko Beli dvor. Grupa taro manusha, kaske but smetindja te ov ovol sikljarno tari generacija, manglja te ačhavi ole ko odova, numa ov ulo suksesno te odova kerol! Odova but po palal phendja amenge”, phenol oj, thaj mothovi kaj kerola baripa kop lo čhavo kova shaj sine te arakhi pe ko sa o situacije kana na sine ole mareske, thaj odothar ikljilo sar pobedniko. Sebepi taro odova oj vakerol kaj svako dad thaj daj valjanol te insistirini ko sikljovipa taro ple čhave.
“Jek vakti sijuma holjami so nashti sine te arakhol buti, thaj tadeni te khoni pucholaj man, me bi phenavaj ten a bićhali e čhave ko sikljovne, soske nashti ka arakhen buti. “. Ki aver rig valjanol te sikljoven o čhave, na sebepi tari amende, numa olengoro sebepi. Ako nashti keren suksesi akate, ka oven suksesno ko aver than. Kana naje te ova amen jek dive on shaj po kolaj ka arakhen pe ko dživdipa kana khanchi djanena, numa kana na djanena”.
Phare buchencar e Lidija dikholape ko svako dive. Dji kaj chistini o droma, frdola lon numa chuchari o korpe. Vakerola kaj e buti naje phari kobor psihichko shaj te ovol pharo. O manusha but droma sikavena plo na mangipa kana avena o bucharne tari forutni chistocha, soske kerena buka, vazdena prashina…So te phenav, manusha sijam ko em tikno rndo. Kana god khoni nervirinipe khere, amen odothe sijam te ikalen pli holi. Phenen amenge savena lafija, but droma akoshena. A me adjikerava te odova dive avol dji ko agor, phenava:“ajde, ka avol taha dive, shaj taha ka ovol po shukar“.
Ano bucharno kher Mediana akana kerena 300 djene buti taro rromano amalipa. Kerena buti ko kedinipe thaj ingaripa taro gunoj, ingarena e buti, shefija, elektricharija, bravarija thaj manusha si traden o vrdija. Sar so phenol Svetislav Jovanovich taro akava bucharno kher, o Rroma tane shukar, bucharne manusha.
Kana vakerava Rrom…
“Kana vakerava Rrom, gndinava pi kali rasa koja but tele thaj koja but phare shaj te arakhi buti, ki amende. Shaj ki lumija averčhane. Ki Mediana em but priminena Rromen, soske odoja buti na mangol khoni te kerol. Man lilje pi buti kana konkurisindja, po anglal taro odova ki “Đuka Dinić”, sivavaj nesave torbe thaj igrachke. O manush valjanol te snalazinol pe, nashti adjikerol te perol oleske khanchi upral. Keravaj buti sa so em o manusha ki gradjevina kerenaj. Khanci naje phare, sa interesantno”, phenol Uskovich. Phenol ka o Rroma po anglal djivdinenaj po phare, kaja akana poshukar soske kerena pe edukacije kote okola so mangena shaj sikljovena savena bucha – sar te oven premalo javer manusha, dji savena djandlipa kola shaj te oven olen.
Premalo olakoro gndipa, em baro problemi ko Rroma shaipa taro djivdipa, soske naje olen struja, pani, kanalizacija. Adjahar shaipa direktno kerena uticaj ko odova sar vaspitinena pe o čhave.
“O čhave mora te ovol olen em fundono te shaj sikljoven, te han thaj te soven. Bizo odova nashalena plo mangipa, taro tikne bersha avena dji nesave thajra, te shaj den ki familija”.
Manusha kola kerena diskrimnacija valjanol te djivdinen olencar, te oven amala, te dikhen koj tane on, phenol e Uskovich.
“Ako djigde kerena bangipa, te phenen olenge kaj naje shukar, te menjinen, a ne te ulaven olen. Kana ulava nesave manushe, ov ovola sar veshesko manush. Valjanol te oven mashkaro manusha te shaj oven normalne”.
Tekst: Milica Branković
Video: Tamara Milojević
Nakhaviba pi rromani čhib: Turkijan Redžepi
———————————————————————————————————
***Media i reform centar Niš će u narednom periodu objaviti seriju tekstova i video priloga o kulturi, tradiciji, jeziku, religiji, kao i novim kulturnim praksama Roma u Nišu i okolini. Media i reform centar Niš će tekstove objavljivati na srpskom i romskom jeziku, kao deo projekta „Vakeribe taro mahale- priče iz mahale” koji je podržalo Ministarstvo kulture i informisanja Republike Srbije na Konkursu za sufinansiranje projekata iz oblasti javnog informisanja na jezicima nacionalnih manjina u 2019. godini.
